Tregim__Foli nënës, o bir!

Edmond Shallvari



Foli nënës, o bir!

Në kalendarin e mendjes vazhdonte të shënonte gjithçka kohore të lëvizjeve, që përditë bënte djali i saj. Aq e saktë ishte, sa çdo devijim nga ky kalendar, e çonte herë merakut për gjendjen e të birit dhe herë shqetësimit deri në alarm, kur rasti devijues përsëritej.
Por, mjaftonte shfaqja si zakonisht e tij, që hamendjet t'i mbyllte vetëm me rënkimin e shpirtit të nënës së zhgënjyer.
Dhe, nuk ishte as ditore, as javore, as mujore, kjo gjendje e Marias, që po ndjente kështu plakjen e shpejtuar të vetes, qysh ditën e heshtjes së djalit me të.
Ai kishte heshtur në fillim, për ta kthyer më pas heshtjen në mëri, mërinë në zënkë e zënkën në vendim për mosfolje me nënën e tij.
Çdo çast largues i djalit, shtonte çastet e plakjes së shpejtuar, sa të trupit, aq dhe të shpirtit të saj. Po humbte krijesën e vet më të dashur. Bashkë me të, po humbte dhe qenësinë e gruas-mama. Dhe, bashkë me qenien e gruas-mama, gati sa s'po humbte ekzistencën e vetë jetës.
Vitet e mosfoljes me djalin, ishin si rrathët e pafundme të ferrit, që e rrotullonin dhe flaknin pas njeri-tjetrit, çdo ditë e më shumë.
Deri kur, o Zot?
Asnjë rreth nuk e mbante, pasi asnjë rrethi nuk i përkiste vetgjykimi i saj.
Ajo ishte e pafajshmja e pandehur, që përjashtohej nga rrathët e ferrit dhe njëkohësisht vuante pafajësinë mes tyre. Nga kjo rrathësi e pafundme, nuk mund ta shpëtonte dot, as më i fuqishmi avokat i Zotit, sepse vetë ajo nuk do pranonte hapësirën e parajsës, për aq sa nuk do dëgjonte nga buzët e të birit, qoftë dhe belbëzimin e fjalës, "Mama!"
Po ai e belbëzonte aq bukur atë fjalë dikur, aq sa e çmendte lumturisht.
Në fillim:
"Mm-aa-mma-aa!
Më pas:
"Maaa-maaa!"
Dhe pak më pas:
"Mama!"
Ato çaste Maria e mbushte me puthje, me shtrëngim në gjoks, me shkëndija lumturie në sy, me fluturim qiellor të shpirtit.
Sepse, ishte bërë për herë të parë, mama. Kishte në krahë për herë të parë, krijesën e saj. Dhe, ajo krijesë e heshtur në bark, sa kishte thithur qumështin nga gjinjtë e saj, sa kishte nxjerrë tingujt e parë të zërit, sa kishte belbëzuar aq hyjnishëm atë fjalë që i takonte vetëm asaj, fjalën e shenjtë, "Mama!"
Ajo ishte pra, mamaja e tij. Ai ishte pra, djali i saj.
Tani ai është bërë vetë prind, baba. Tani ai ndjente të njëjtën e saj ndaj tij kur ishte i vogël, belbëzimin dhe fjalët e fëmijës. Por, tani ai, kishte harruar me sa duket, belbëzimin e parë ndaj nënës së vet.
Tani ai, si çdo ditë tjetër të vitit, me diell, apo pa diell, me hënë , apo pa hënë, dilte e hynte shtëpisë, pa lëshuar tingullin e parë të belbëzimit të dikurshëm.
Maria e ndiqte me sy që nga çasti shfaqës para portës, deri në çastin humbës brenda makinës, që nga çasti dalës nga makina, deri çastin humbës pas portës së shtëpisë.
Dhe kështu çdo mëngjes.
Dhe kështu çdo pasdite.
Dhe rrathët e ferrit, shtoheshin e shtoheshin.
Deri kur, o Zot?
Pyeti veten para pasqyrës, "A pëlcet njeriu?"
Vetja ja ktheu, "Xhan pëlcitja, se mbaron çdo dhimbje".
"Po me mua, ç'ndodh?"
"Me ty ndodh pëlcitja sizifiane".
"Ç'është kjo? Nuk kam dëgjuar për të. Di që Sizifi mundohet nga rrokullisja e gurit, sa herë arrin afër majës".
"Njëlloj dhe ti. Ty të mundon e rrokullis plasja e shpirtit. Pas saj ti kthehesh përsëri, e përsëri, e përsëri...".
"Mos vazhdo më, të lutem! Më mirë të pëlcas një herë e mirë e të marë fund ky mundim".
"Kjo s'mund të ndodhë. Sepse vetë ti je ajo që nuk e pranon, edhe pse e thua".
"Kush tha? Ja ku po e pranoj para teje. Më mirë të pëlcas njëherë e mirë!"
"Fakti që kjo nuk ndodh, tregon se vetë ti e largon atë, pëlcitjen e fundit. Ty të mban shpresa e kapërcimit të saj. Ashti si Sizifin, shpresa e mosrrokullisjes prapa të gurit".
Dhe vetja kishte të drejtë. Maria nuk deshte të mbyllte sytë në asnjë fazë të mundimit pëlcitës. Që ta pranonte këtë, i mjaftonte vetëm një çast, çasti dëgjues, qoftë dhe i fillimit belbëzues, të asaj ç'ka ishte ajo për djalin e saj. Qoftë dhe gërmën e parë të fjalës, "Mama".
Por, ai çast edhe sot kaloi si dje, pardje, njëndizaj. Sa çaste të tilla do vazhdonin akoma?
Jo, nuk mund të duronte më!
I ulëriu pasqyrës, pastaj ju kthye vetes, e cila përsëri u përplas pasqyrës.
"O Zot! Mbamë mendjen!"
Kaq i dëgjoi vetes dhe po kaq i mjaftoi të mblidhte veten.
Bashkë me mbledhjen e vetes, u rikthye qetësia e munguar prej kohësh, që i përmasoi tjetërlloj hapësirën përreth.
Foli me vete, ndryshe nga më parë. I kërkoi vetes gjithashtu ndryshe, nga ç'i kishte kërkuar deri atë çast. Jo, ajo nuk do pëlciste, nuk do t'i bënte qejfin gurit pëlcitës të mundimit.
Edhe pse tani ndodhej e dobët përballë tyre.
Ajo ishte një. Ata dy. Ajo ishte një, mama e vjehër bashkë. Ata dy, djalë e nuse. Ajo e plakur tashmë, para kohe. Ata në kulmin e moshës dhe të fuqisë. Sidomos ajo, nusja e djalit. Ajo që... Nuk ja nxinte goja sharjet. Edhe pse i vërtiteshin buzëve. Ajo e ndau nga djali. Ajo që...
"Jo, nuk do ta shaj, nuk duhet që ta shaj, për deri sa djali e do kaq shumë. Si dikur mua, si mama. Pra, biri im di të ndjejë, ka fuqi të ndjejë. Për deri sa aq shumë më ka dashur. Për deri sa, aq shumë vazhdon të dojë dikë tjetër".
Maria u ndje përsëri ndryshe nga më parë. Edhe ndjesia e plakjes së shpejtuar, sikur bëri mbrapsht. Mendimi që i biri ka ndjeshmërinë e dashjes, i dha krahë, forcë, besim. Por, mbi këto, i duhej diçka më tepër, diçka që ta kahëzonte atë dashuri edhe ndaj saj, ashtu, si dikur. Diçka, që ta tundte, ta zgjonte brenda tij, atë dashuri të birit ndaj nënës. Dhe që ajo, dashuria tjetër ndaj së shoqes, ia kishte strukur, mpirë, deri në ftohje e ngrirje.
Maria kërceu nga vendi. Vetja ju duk vërtet tjetër, nga mendimi i ardhur papritur.
Edhe pse i pakuptimtë në krahasim, asaj ju duk vetja si një Odise.
"Ç'thua kështu, moj korbë!? Si guxon të krahasosh mendimin tënd me mendjen dinake të Odisesë?"
Ja që kështu i erdhi në mendje dhe jo vetëm kaq, por edhe justifikimi i saj në majë të gjuhës. Bashkë me të tjera justifikime e shpjegime, që po i ndryshonin gjendjen e mëparshme.
S'ishte aq naive, që mendimin e saj ta krahasonte me dinakërinë e Odiseut. E ngjashmja ishte vetëm në ideja e marrjes së kalasë së humbur. Fundi i fundit, aq dinte e aq krahasonte. Për deri sa edhe ajo, diçkaja tjetër e menduar prej saj, do përdorej për të fituar atë ç'ka kishte humbur, a nuk ngjante me tjetërgjënë e përdorur dikur për pushtimin e Trojës?
Ajo do fitonte Trojën, pa e shkatërruar atë, sepse ajo ishte krijesa e saj. Krijesa e humbur, që duhej ta fitonte, qoftë dhe me kalin e saj "dinak".
Në këtë lojë, ajo do ishte mbrojtësja e sulmuar dhe sulmuesja e mbrojtur. Nëse do fitonte, askush s'do ishte humbës.
E kundërta?
O Zot, mos ndodhtë!

Ai ishte poeti i saj i preferuar. Nuk i linte poezi pa e lexuar në faqen e tij të internetit.
Dhe i shkrojti. I shpjegoi gjithçka, duke i kërkuar diçka. Poeti i tha vetëm, "Do përpiqem".
Kaq i mjaftoi Marias. E dinte. Poezia nuk mund të porositej e bëhej në çast, si ushqimet e çastit. Do priste. Qoftë dhe një jetë, do priste.
Gjatë kohës pritëse, nuk do provonte ato, çastet pëlcitëse të shpirtit. Sepse do shpresonte dhe shpresa përjashton disfatën, fatalizmin, ose të paktën i venit ato
Sa kot po mendonte për kohën pritëse. Poeti, aq deshte, ndodhinë e dhimbshme, për ta shkarkuar frymëzimin menjëherë në vargje.
Maria i lexoi vargjet befasuese mes turbullirës shikuese të syve nga lotët. Atë çast u ndje herë mamaja e djalit, herë djali i mamasë. Në të dy rastet, lotët ishin po ato.
Poeti e kishte bërë magjinë e tij. Ndaj Marisë, sigurisht. Po ndaj djalit?
Poezinë e shkrojti lotueshëm e drithshëm me dorën e saj.

Foli nënës, o bir!

Më folë, o bir
Të paktën më folë
Qoftë dhe me pak qarje
Kur sytë e mi do mbyll.
Vetëm atëhere
Shpirti im do pushojë
Në qiell të natës tënde
Si më i ndritshmi yll.

Falje mos kërko
Të kam falur që në gjallje
Edhe pse mes heshtjes
Që shpirti im e di.
Eshtë i vetmi shpirt
Që di të falë falje
Shpirt’ i nënës tënde
Që jetë të dha, o bir!

Në krye të saj, pak fjalë të sajat.
"Biri im! Po të shkruan mamka tënde me vargjet e një poeti".
Në fund përsëri shkurt.
"Të puth, biri im. Më fal për lotët që prishën shkrimin".

Letra nuk u kthye. Pra, u pranua. Si Kali i Trojës nga trojanët.
"Aah, ky krahasim i çmendur, pse më ngatërrohet mendjes? Ç'lidhje ka pranimi i letrës me Kalin e Trojës? Qetësohu, Marie! Ti nuk hyre aty ku s'të takon dhe nuk do shkatërrosh, atë që do fitosh".
Sa pritje e gjatë. Çdo minutë e orë tani, përmasohet me vitet e mosfoljes.
Edhe sa? Edhe sa, o Zot?
Mos kjo heshtje e djalit, edhe pas letrës, është ngujimi i i përjetshëm në rrethin e fundit të ferrit?
Përse, përse, o Zot?!

Maria po ecte si e çmendur nëpër shtëpi.
Kishte mëngjese pa dalë aty ku i biri shfaqej e zhdukej pas derës së makinës. Kishte pasdite pa dalë, aty ku ai shfaqej e zhdukej pas derës së shtëpisë.
E kishte humbur përfundimisht krijesën e saj. Këtë rradhë, edhe shpresën e fundit të shpresës. Atë shpresë, që i shtohej në çdo shikim mëngjesor, që e kurajonte pas çdo shikimi pasditeve, për t'ju kthyer në realitet të vërtetë, sa e sa herë natën, mes ëndrrave.
Tani çdo gjë mbaroi. Shpresa, si një kometë, arriti në shuarjen e saj. Marias ju fanit vetja si kometë. Ja, tek po shkëlqen në fillim në gjithçka të saj e më pas po stërgjatet e stërgjatet, duke humbur shkëlqimin, bashkë me deformimin e vetvetes. Po shpërbëhet e thërmohet në grimca të imta hiri.
Hapkat e derdhura nga kutia në pëllëmbën e dorës, po shndërrohen në copra të zinj thëngjinjsh të shuar. Afrimi i tyre drejt gojës, i shfaq para syve Trojën e shkrumbuar.
Klithi.
"E mjera unë, ç'bëra! Falmë, o bir!"

"Gjysheee!"
Jo, nuk ishte qenia e saj e gjyshes, ajo që i dëgjuan veshët oshëtishëm.
Do ishte dikush nga të mbeturit rënojave të Trojës, që klithte të fundit frymë për shpëtim.

"Mamaaa! Fale birin tënd!"
Jo, nuk ishte qenësia e saj e mamasë, ajo e dyta thirrje me zë qarës, që po i dëgjonin veshët humbshëm.
Do ishte dikush nga të mbeturit rënojave të Trojës, që lutej për faljen e jetës.

Hiri i kometës po kthehej mbrapsht, duke i risjellë shkëlqimin.
Rënojat e Trojës po ribëheshin në madhështinë e bukurisë së tyre.
Coprat e thërmuara të thëngjinjve në pëllëmbën e dorës, po bardhësoheshin dhe filluan të shkrinë si flokët e borës në ujë.
Në krahët e Maries ishte Maria e vogël.
Në pragun e derës qëndronte ngrirshëm ai, krijesa e saj, i biri.

Maria humbi buzëqesshëm, mes fjalëve të fundit.
"Faleminderit, poeti im i dashur".
Po ndjehej vërtet yll, ashtu, si mes vargjeve të poetit.

Selanik, 18-19 gusht 2010