Edmond Shallvari

Sot ne gazeten e perjavshme informative ne gjuhen shqipe, ALBANIA PRESS, ne Greqi, eshte botuar shkrimi i meposhtem:



“VARGU ESHTE ÇASTI”

Nga Ziko Ll. Kapurani

Mendime rreth vëllimit poetik “Diku,dikë, dikush” të Edmond Shallvarit.

Edmond Shallvari, me gjithëse i janë çfaqur thinjat e para të pjekurisë, nuk është udhëtar i vonuar të trokasë në portën e poezisë. Mendoj se pasi e ka njohur mirë poezinë, huqet dhe tekat e saj, pasi i ka shkuar cep më cep atij trupi dritëronjës me shumë të papritura, atëhere ka vendosur të hedhë hapin për t’u prezantuar me ‘të para miqve, lexuesve duke na thënë se prej kohësh është i dashuruar pas saj. Ndryshe nuk e shpjegoj dot që një nismëtar në poezi të na japë bukën e vargjeve të pjekur në një furrë që di se ç’nxjerr nga kubeja e saj. Duart e tij janë të sigurta mbi varg. Dhe kjo do të vinte patjetër. E kuptova këtë duke lexuar librin e tij të parë “E megjithatë... jetojmë,” një libër simpatik me letra dhimbjeje dërguar nga vetmia e mërgimit gruas së tij, dhe përtej tyre, këtu e tre vjet më parë. Ishte një penë e hollë, e cila fliste prozën me gjuhën e poezisë. Nuk jam nga ata që përkëdhel veshë, por nga ata që tërheq veshë... Por kur tjetri të mbush me vargun e tij, atëhere, të lutem, thuaje atë! Jo të gjithë që shkruajnë e meritojnë atë titull nderi, titullin “poet”, atë fjalë që të sjell para syve një njeri, i cili më mirë se gjithë bota tjetër do paqen, mirëkuptimin, njeriun, më shumë se gjithë bota tjetër është i dashuruar pas bukurisë. Edmond Shallvari është një poet, i cili e ka krijuar shtratin e rrjedhës së tij, rrjedhë e të cilit nuk është një ngjyrshe. Ai vrapon me pathos tek streha e poezisë filozofike, pa harruar nga është nisur: tek poezia lirike, e cila ka merakun e saj për ta thënë para të gjithëve, për të shkuar pastaj tek satira. Filozofia e Shallvarit nuk është rendja pas së pakuptueshmes, e cila nuk tërheq askënd, por asaj të përditëshmes, që kalon e mbetet shënjë nëpër duart e fytyrat e njerëzve të thjeshtë, bëhet pronë e tyre. Kështu ai bëhet i dashur për të gjithë, i lexueshëm për të gjithë. Gjithkund do të gjesh një varg të bukur, të fuqishëm, i cili “kapërxen dëllinjën në të përpjetë”, për të treguar stërvitjen e tij nëpër netë të pafundme pagjumësie. Ja se ç’ thotë poeti në hyrje të librit:
“Vargu është çasti, por jo çdo çast merr rrugën e vargut.
Vargu është ngacmimi shpirtëror dhe fizik,
por jo çdo ngacmim i tillë kthehet në varg.
Vargu jam unë, por unë nuk arrij dot
të jem i gjithi në varg.”
Poetët e vërtetë e kuptojnë mirë çdo të thotë kjo. Ata e kanë provuar këtë, e kanë thënë, por Edmondi e thotë në mënyrën e tij, pa ndërhyrje të të tjerëve. Ai ka Moravën e tij ku kërkon të ngjitet, ku lodhet, çlodhet, pi ujë në rrjedhat e zëmëzgjerësisë së gjelbër të Bozdovecit. Prej andej vazhdon pastaj të ngjitet në qiej të kthjellët, ku vargjet marrin ngjyrën e këtij qielli si të ishin pellgje të kristalta uji, ku qielli duket një derë e hapur për të pritur bukurinë e vargjeve.
Edmond Shallvarin do ta quaja poetin e oborrit familjar. A ka oborr më të bukur se ai familjar? Atje ku mungon ky oborr, menjëherë pas derës nis gënjeshtra, shkelja, prishja. Poeti ndihet i vetmuar pa Mirën e tij, se kur i mungon ajo, është mëkatar me vetminë. Kohës së sotme, kur mëkatin e kanë për mburrje dhe modë, ai nuk hesht, nuk pajtohet, mandej thërret. I vjen radha vargut të tij të godasë fuqishëm për të mbajtur shenjtërinë e familjes, e cila po kalon krizë. Dhe ja si shprehet poeti diku:
E kush tha se vite dhjetë
Të dy kemi nën kurorë?
Ne do mbetemi për jetë
Bashkëshortë dhe dashnorë!
Një nga më të bukurat poezi nuk do më falte po mos e sillja këtu e t’i shpalosja bukurinë:
Kërkova një të dytë,
Thjesht për variacion,
T’i kishte ndryshe sytë
Dhe flokët tjetërlloj.
T’i kishte ndryshe buzët
Dhe gjoksin diçka tjetër
Në vargje ndryshe muzën,
Në rrahje ndryshe zemrën.
Por poeti nuk gjeti një tjetër se ai është i dashuruar njëherë, se nuk i pëlqen të ndërrojë fole, se ka një që e mban gjithnjë të dehur. Dhe kjo i mjafton për të qënë i lumtur.
Pa dyshim kjo është ana erotike, aq e pranishme në të gjithë poetët, sikush me aq sa mund më bukur, kurse ana tjetër është tema e mërgimtarit, një temë aq prekëse, aq delikate, aq e pranishme: malli për atdhe. Në vënd të komentit tim, po shkruaj Edmondin:
Oh, sa dua t’i ngjaj Promemetheut
Natës selanikase t’i rrëmbej pak ndriçim
I marrosur ta shpërndaj rrugëve të atdheut,
Unë, Marathonomaku në mërgim!

Se s’duroj dot të tmerrëshmen errësirë
Të netëve e të shpirtrave të munduar,
Se s’duroj dot ta shoh Shqipërinë
Të endet si Diogjeni me kandil në duar!
Poeti Shallvari përdor me sukses metaforat, epitetet, personifikimin, por mbi të gjitha di të lozë me fjalët sikur t’i kishte tespie fildishi, i shkasin nëpër gishta duke i nënqeshur në një park me bar e diell. Nën këtë nënqeshje fshihet një hidhërim i thellë. Se dertet shprehin më bukur kur jeta të ve në lojë, kur në krye ke “mbretërinë e hiçëve,” kur të përplas, kur jeta të tjetërson udhëve të botës. Kjo mënyrë të shprehuri të ngjall një ndjenjë estetike për të shkuar më tej. Dhe nuk mbetesh i zhgënjyer. Çdo faqe kthehet në kollonë që mban në këmbë të bukur e të fortë një ndërtesë poetike të porsa ngritur. Ajo mban erën e gëlqeres, të drurit të punuar me aq kujdes, mban aromën e një maji poetik me netët magjike të blirit e të serenatës. Kjo është nostalgjia e netëve korçare, se poeti nuk nget më atë rrugë, se tani ndihet i frikësuar nën pritën e një ankthi, që nuk di t’i ndahet, se arratia është një pritë e tmerrëshme. Në çdo hap ai ndjen pritën nëpër urbanët e mëngjeseve. Ja si shkruan autori:
Mëngjesi i urbanëve
Si fati i kurbanëve...
Një ëndër e ngrirë
nga skupa fshirë.
Në librin poetik të Shallvarit nuk mungon edhe fabula, e cila vjen e mprehur mirë nga një limë e temperuar nga duart e një ustai, nga zjarri, djersa dhe uji i tij. Të quhet një shkrimtar fabulist, nuk i mjaftojnë një kapicë me libra të tillë kur ato nuk thonë gjë. Nga ana tjetër një fabul e vetme, e cila përcjell një filozofi të tërë me pak vargje, mund t’ia japë këtë emër pa ngurruar fare. Lexojmë një të tillë nga Shallvari:
Në pragun e pranverës
Një gjethe peme ra.
Tek tundej lehtë prej erës
Të fundit fjalë tha:
“Çfarë fati do më presë
Në tokë kur të bie?”
“Ha, ha!” qeshi një fshesë,
Që e priste nën hije.
Poet gjer në palcë, shqiptar gjer në kockë, i ndjeshëm gjer në shpërthim, Edmond Shallvari shkrihet në vargjet e tij për të ngritur një “alter ego” nga i njëjti, po të njëjtë. Një kthim në vargje, një shdrim në ‘to, i cili do mbetet përtej nesh. Dua të ve një theks korsiv e të them se ai është një satirist i hollë. Satira është ajo që dëgjohet mbi të tjerët, ka të parën fjalë dhe na detyron ta dëgjojmë me vëmëndje. Kemi të bëjmë me një poezi therëse, që di të depërtojë gjer atje ku na dhemb. Satira ka vëndin e saj gati në të gjitha poezitë edhe kur ato nuk mund të quhen satirike. Këtu më kujtohen satiristët e viteve ’30, e në veçanti Kristaq Cepa. Tek poezia “Maskaradenjtë,” autori shkruan:
Nuk dinë të skuqen,
Të zverdhen nuk dinë...
Veç dinë të matin
Karrigen ku rrinë.
Më pëlqen të mbyll shkrimin tim me atë mendim të Shallvarit se mosha e tij ka ndalur në të njëzetat, i tillë do t’i mbetet folesë së tij të dashurisë. Po. Mosha e poetëve mbetet në të njëzetat. Ata do t’i gjesh të tillë nëpër vargje edhe kur të jenë kthyer në amëshim.